Bij elke technologische golf verandert het speelveld voor IT kwaliteit. Agile, DevOps, Cloud: telkens werden testers overbodig verklaard. Testen wordt immers in het proces als activiteit wel ingebed, toch? Daar is dan geen aparte rol meer voor nodig.
Dit was de afgelopen jaren een veel gehoorde opmerking. Echter, de AI golf zet nu een fundamentele verandering in beweging. Niet alleen de tools veranderen, maar ook het denken over kwaliteit – en daarmee Testen – verschuift naar de voorgrond.
Van handwerk naar intellectueel werk
Waar testautomatisering ooit beloofde repetitieve taken over te nemen, schuift AI de grens nog veel verder op naar het cognitieve domein. Modellen genereren testcases, analyseren resultaten en detecteren patronen sneller dan mensen ooit konden. Daarmee verdwijnt het idee dat testen vooral een uitvoerende activiteit is die door iedereen binnen het IT team kan worden opgepakt.
We zien dezelfde beweging bij coding. GitHub Copilot, Cursor of ChatGPT Codex schrijven geen briljante software, maar dwingen ontwikkelaars wél hun rol te herdefiniëren: van codeklopper naar architect, reviewer en curator. In het vakgebied testen gebeurt hetzelfde. De tester van morgen wordt niet langer gewaardeerd om het aantal uitgevoerde scripts of gevonden fouten, maar vooral om zijn vermogen om kritisch en risicogebaseerd te denken. Deze vakman of -vrouw houdt toezicht op AI waarbij prompt engineering, het begrijpen van algoritmes en het valideren van AI-output (op bijvoorbeeld hallucinaties en eerlijkheid) weer grip op de kwaliteit en daarmee vooral het vertrouwen (terug) gaat geven in het product.
De ontmaskerde illusie
Jarenlang geloofde men dat meer automatisering vanzelf betere kwaliteit zou brengen. Iedere tester wist natuurlijk allang dat hierbij het doel voorbij gestreefd werd, maar deze gedachte was lastig uit hoofden te krijgen. AI ontmaskert die illusie nu. Een model kan immers miljoenen tests draaien, maar wie bepaalt of die tests de juiste vragen stellen? Wie ziet de gaten, de bias en de ontbrekende scenario’s?
Hier ligt de échte verschuiving: testen gaat niet langer over veel doen, maar vooral over denken. Over reflectie. Over durven te twijfelen aan wat AI je voorschotelt.
Je zou het testproces kunnen zien als een laboratorium. Vroeger voerden testers proeven uit: experimenten die iets bewezen of ontkrachtten. Met AI verandert dat laboratorium in een spiegelzaal. Elk experiment wordt razendsnel gereproduceerd, maar heeft ook eerder de kans vervormd te worden door aannames en trainingsdata. De rol van de tester wordt die van gids in die spiegelzaal: zien wat echt is, wat vertekening is en wat gevaarlijk is. AI zorgt daarbij voor een verschuiving van wat en hoe we testen naar vooral waarom we testen.
Van underdog naar intellectueel zwaartepunt
AI zorgt ervoor dat testers in deze technologische golf niet meer in ‘het verdomhoekje’ worden gestopt, maar transformeert ze in een van de belangrijkste spelers in het nieuwe IT landschap. Dit vraagt wel om nieuwe vaardigheden. Denk bijvoorbeeld aan:
- AI-geletterdheid: begrijpen hoe modellen redeneren, waar ze sterk of gevaarlijk zijn.
- Prompt engineering: leren hoe je AI aanstuurt om zinnige tests en analyses te genereren.
- Bias-detectie en kritisch denken: herkennen waar AI hallucinaties of vertekeningen oplevert.
- Data-vaardigheid: inzicht in de herkomst, representativiteit en betrouwbaarheid van testdata.
- Ethisch bewustzijn: weten wanneer menselijk toezicht nodig blijft.
- Exploratief testen: menselijke nieuwsgierigheid inzetten voor wat AI níet ziet: de ‘unknown unknowns’.
- Communicatievermogen: AI-inzichten vertalen naar stuurinformatie die de business begrijpt.
- Meta-testen: het testen van AI zelf: betrouwbaarheid, uitlegbaarheid en drift.
Het wordt hiermee nóg meer een multidisciplinair vak (ja vak!) waarin technologie, data, psychologie en ethiek elkaar kruisen. De toekomst is aan testers die deze aspecten zich eigen weten te maken en leren samenwerken met AI. Testers die niet volgen, maar sturen. Die niet vertrouwen, maar toetsen. En vooral durven te twijfelen.
Testen was lang het ondergeschoven kindje van IT: te technisch voor directies, te abstract voor productowners. En vaak behoorlijk vertragend voor iedereen. Maar precies dat maakt de rol (ja rol!) nu zo cruciaal. Want wie anders kan AI ter verantwoording roepen? Wie anders ziet of generatieve output betrouwbaar, reproduceerbaar en uitlegbaar is? Wie anders kan een denderende trein tijdig waarschuwen voor dat gapende gat even verderop dat niemand anders gezien heeft?
De ironie van dit alles is dat het vak dat dreigde te verdwijnen, nu het intellectuele zwaartepunt van digitale besluitvorming wordt. En het raakt eveneens strategische thema’s als transparantie, betrouwbaarheid en compliance. Niet ondanks AI, maar dankzij AI. Hallelujah.
Wil je hier meer over lezen? Lees dan verder op Substack ‘Voorbij automatisering; de nieuwe rol van de tester in het AI-tijdperk’ en volg Bugged or Blessed.
Nieuwsgierig geworden en wil je meer weten over testen? Neem dan contact op met Praegus – 085-1305977 / info@praegus.nl of kijk op www.praegus.nl